Dijital bir çağın tam ortasında, ilişkilerimizi piksellerle ölçtüğümüz bir dönemde yaşıyoruz. Eskiden ajandalara not edilen, günü geldiğinde samimi bir telefonla ya da sıcak bir kucaklaşmayla taçlandırılan doğum günleri, artık sosyal medyanın 24 saatlik “durum” ve “hikâye” kutularına sıkışmış durumda.
Bir arkadaşımızın, dostumuzun ya da bazen sadece uzaktan tanıdığımız birinin doğum gününü, onunla çekilmiş en havalı fotoğrafımız eşliğinde emoji yağmuruyla kutlamak, günümüzün en yaygın dijital ritüeli haline geldi.
Peki, ekranı yukarı kaydırıp geçtiğimiz bu anlık görsellerin arkasında nasıl bir psikolojik altyapı yatıyor?
Biz gerçekten o dostun yeni yaşını mı kutluyoruz, yoksa dijital dünyaya kendi varlığımızı mı kanıtlamaya çalışıyoruz?
Sosyal psikolojinin penceresinden baktığımızda, bu eylemin ilk satır başı hiç şüphesiz “izlenim yönetimi” oluyor. Sosyal medya, her birimizin kendi hayatının yönetmeni ve küratörü olduğu devasa bir sahne.
Bir başkasının doğum gününü vitrine taşımak, dış dünyaya verdiğimiz “Ben vefalıyım, seviliyorum, sosyal çevrem geniş ve değerli insanlarla bir aradayım” mesajının en estetik yoludur.
Kutlanan kişinin popülaritesi ya da paylaşılan fotoğrafın estetiği, aslında kutlayanın sosyal sermayesini ve dijital prestijini parlatır. Yani ironik bir şekilde, odak noktası doğum günü kişisi gibi görünse de spot ışıklarının yarısı, o görseli gururla paylaşan profilin sahibine yönelmiştir.
İşin içinde bir de insan doğasının en eski kurallarından biri var: Karşılıklılık ilkesi.
Dijital çağ, kendi borç-alacak ilişkisini yarattı.
Bugün bir arkadaşının doğum gününü yüzlerce kişiye ilan ederek kutlayan kişi, bilinçaltında geleceğe yönelik bir yatırım yapar.
“Ben seni bugün dijital sahneme çıkardım, günü geldiğinde sen de beni çıkaracaksın.”
Bu, sessiz bir sosyal sözleşme gibi işler.
Eğer beklenen o gün geldiğinde karşı taraftan benzer bir hamle gelmezse, yaşanan hayal kırıklığı ve “ilişkiyi sorgulama” evresi, bu durumun sadece saf bir tebrikten ibaret olmadığının en büyük kanıtıdır.
Tabii bir de madalyonun “kabileye ait olma” yüzü var.
İnsan, süreç olarak bir gruba ait olmaya ve dışlanmamaya programlanmıştır. Ortak arkadaş gruplarında herkes sırayla aynı kişiyi hikâyesinde paylaşırken sessiz kalmak, modern dünyada adeta bir “dışlanma” veya “duyarsızlık” olarak algılanabiliyor.
Gelişmeleri kaçırma ve geride kalma korkusu, yani FOMO, bizi aslında çok da derin hissetmediğimiz kutlama kuyruklarına girmeye zorluyor.
Sonuç olarak sosyal medyada başkasının doğum gününü kutlamak kötü niyetli ya da tamamen bencilce bir eylem değildir. Bu, insani ihtiyaçlarımızın dijitalleşmiş bir formudur.
Ancak tehlike, bu hızlı ve görsel tüketimin gerçek samimiyetin yerini almasında başlıyor.
24 saat sonra kaybolacak bir görselle “dostluk görevini” tamamladığımızı düşünüp, o insanın sesini duymayı, gözünün içine bakarak “İyi ki doğdun” demeyi unuttuğumuzda, ilişkilerimizi de o hikâyeler gibi geçici ve yüzeysel hale getiriyoruz.
Belki de kendimize şu soruyu sormanın zamanı geldi:
Bir insanın doğum gününü gerçekten kutlamak, onun fotoğrafını hikâyemizde paylaşmak mıdır; yoksa telefonu kaldırıp gerçekten “İyi ki varsın” diyebilmek mi?
Unutmayalım ki ekranların arkasında parlatılan dijital vefalar ne kadar havalı görünürse görünsün; insan ruhu hâlâ piksellere değil, gerçek ve derin bir bağa ihtiyaç duyuyor.
Ramazan Uzun
Yorumlar (0)