Mehmet Akif Bal Hocanın Araklı'da Tarihe Saygı Yolu Projesi

MEHMET AKİF BAL HOCANIN

ARAKLI’DA TARİHE SAYGI YOLU PROJESİ

Araklı ilçemizden olan tarihçi-yazar ve Gazi Üniversitesi öğretim görevlisi Mehmet Akif Bal, Araklı’da tarih turizmine yönelik olarak düzenlenecek bir projeden bahsederek, bu doğrultuda  bizlerle şu görüşlerini paylaştı:

“Merak edenlerin bildiği üzere, Birinci Dünya Savaşı’nda Trabzon’a yönelik Rus işgal faaliyetlerine karşı yapılan savunmanın önemli hatlarından biri, Araklı Karadere vadisi ve bu vadiden güneye doğru yani Araklı Madur Dağı ve Polut Dağına kadar olan iç kesimlerdir. Araklı yöresindeki harpler 3 Nisan 1916’da başlamış, 15 Nisan 1916’da Araklı sahil kesiminin Rus işgaline düşmesiyle sonlanmıştır. Sahil kesimlerindeki çarpışmalar bundan sonra iç kesimlere kaydırılmış ve özellikle Madur-Polut dağları ile Karadere vadisi arasında meydana gelen yoğun mücadeleler ise Bayburt’un Rus işgaline düşmesiyle birlikte 27 Temmuz 1916’da tamamen bitmiştir. Bundan sonra tüm Trabzon Rus işgaline düşmüş, vaziyet 24 Şubat 1918’e kadar sürmüştür.

15 Haziran 2021 ve 16 Kasım 2021 tarihinde “Tarihe Saygı Yolu Projesi” başlığı altında yerel gazetelerde yazdığım yazılarda Araklı’da tarih ve tarihe saygı turizmi başlıklarında fikirlerimi beyan etmiş, bu konuda atılacak esaslı adımların Araklı’da kültür turizmine ciddi katkıları olacağını belirtmiştim.

Bu amaçla, Yeşilyurt Şehidliği’nden Madur ve Polut’a kadar uzanan bir Tarihe Saygı Yolu’nu gerçekleştirmek gerekiyor. Tahmini olarak 14 kilometre (Yeşilyurt-Galer arası 5, Galer-Ağaçbaşı 1, Ağaçbaşı-Yılantaş 2, Yılantaş-Madur arası 6 kilometre) olduğu ifade edilen güzergah; "Yeşilyurt (Horyan) Şehidliği-Kayacık (Kizirnos) Galer Tepesi-Ağaçbaşı Yaylası-Yılantaş Yaylası-Madur/Polut Dağları" istikametlerine uzanmaktadır. Bu amaçla her yıl Sarıkamış’ta yapılan saygı yürüyüşü gibi, Nisan ayı başında önce Araklı Yeşilyurt Şehidliği’nde başlayacak bir anma programından sonra Madur-Polut istikametine hareket edilmelidir. Öte yandan, “Tarihe Saygı Yolu” güzergahının etrafında yer alan özellikle Galer mevkii, Galer kayalıkları ve Ağaçbaşı yaylasındaki mükemmel panoramik perspektif, bu anlamlı hatta ayrı bir değer katacaktır. Madur Tepesine çıkıldığında ise, harp alanlarının en muhteşem görüntülerine kuş bakışı şahid olunacaktır.

Saygı etkinlikleri güzergahı üzerindeki ve çevresindeki tüm meçhul şehid kabirleri ile meçhul şehidlikler bakıma alınmalı, tescillenmeli, özellikle etraflarında büyüyen ağaçlar tarafından yok olmaları engellenmeli ve her şehid kabri, bir “meçhul şehid” yazıtı ve yüksek bir bayrak direğiyle işaretlenmelidir.

Bunlarla birlikte tarihe saygı kapsamında ciddi çevreci adımlar atılmalıdır. Yılantaş, Galer, Ağaçbaşı, Madur ve Polut civarlarında Birinci Dünya Harbinde mücadele etmiş Türk birliklerine ve komutanlarına saygı amaçlı, hatta onların adlarını taşıyacak ve yöreye özgü bitki türlerinden oluşacak ve her yıl dikim yapılacak muhafazalı “butik ormanlar”ın oluşturulması gereklidir.

Bu beklentilerin en faydalı şekilde gerçekleşmesi için, zaman içerisinde Yeşilyurt’tan Galer’e, Galer’den Ağaçbaşı ve Yılantaş’a, buradan da Madur ve Polut arasına kadar uzanan bir düzgün yol inşa edilmeli yahut mevcut stabilize yollar ıslah edilmelidir. Güzergaha devamlı bir popülerlik kazandırılması için; öncelikle sporcular, dağcılar, trekking meraklıları ve motosiklet tutkunlarının güzergahın canlı hale getirilmesine yönelik çalışmalar yapmalarına katkı verilmelidir.

Olayın mahiyetine binaen Trabzon’daki askeri birliklerin güzergahta saygı yürüyüşleri, saygı atışları ve mekanize intikaller yapmaları özellikle istenmelidir. Araklı’daki harp alanlarında ve şehidliklerde askeri nöbet tutulması talep edilmelidir. Askeri okul öğrencilerinin ve genç subayların Araklı’daki harp alanlarında tarihi olayları inceleyecek dersler almaları ilgili askeri birimlerden talep edilmelidir.

Araklı’daki sivillerin araçlarla buralara taşınması ve saygı etkinlikleri kapsamında adı geçen güzergahtaki mevkileri incelemeleri sağlanmalıdır. Tur seyahatları için firmalarla anlaşmalar yapılıp, tur acentalarının bölgeye turist taşımasına ön açılmalıdır.

Araklı’daki bu muhtemel “Tarihe Saygı Projesi”; Trabzon Valiliği, Tugay Komutanlığı, İl Orman Müdürlüğü ve Araklı Kaymakamlığının liderliklerinde, Araklı Belediyesi, Araklı İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü ve Araklı Gençlik ve Spor İlçe Müdürlüğü’nün katkıları ile programlanmalıdır.”

Saygı Yolu Projesine dair fikirlerini belirten tarihçi Mehmet Akif Bal hoca, konuya dair yayınlara da işaret ederek, “Tüm bu çalışmaların anlaşılırlığı açısından ciddi bir adım daha atılmalı ve yöredeki harplere dair bir kitapçık hazırlanarak gelen misafirlere takdim edilmelidir. Bu şekilde Araklı turizmi bambaşka bir çehreye ulaşacaktır” demektedir.